Godina transformativnog napretka

Tokom 2024. godine, Crna Gora je započela put transformacije kroz Fond za ubrzani razvoj Crne Gore (Montenegro SDG Acceleration Fund - MAF), finansijski instrument nove generacije koji je uspostavio tim Ujedinjenih nacija u zemlji, sa ciljem objedinjavanja sredstava donatora koja će biti usmjerena na razvojne inicijative. Fond je pružio katalitičku podršku za pokretanje četiri ključna projekta usmjerena na inkluzivni ekonomski rast, razvoj ljudskog kapitala i upravljanje u čijem su fokusu građani.

U prvoj godini implementacije, inicijative finansirane iz Fonda dobile su podršku šest agencija UN, kao i nacionalnih i lokalnih vlasti, te civilnog društva.

EmpowHer Montenegro se fokusira na rodno osjetljivu ruralnu transformaciju. U okviru projekta, koji zajednički sprovode UNDP i FAO, sproveden je prvi Poljoprivredni popis u Crnoj Gori u kojem su integrisani rodni aspekti i koji pruža ključne podatke o doprinosu žena na selu poljoprivredi. Više od 60 žena iz ruralnih sredina prošlo je obuke iz preduzetništva i dobilo mentorske programe, dok je više od njih 300 učestvovalo u poslovnim događajima za umrežavanje. Ove aktivnosti značajno su unaprijedile njihovu ekonomsku vidljivost i uticaj na regionalni razvoj.

Kroz projekat Digitalno, inkluzivno i transformativno obrazovanje, koji zajednički sprovode UNICEF, UNESCO i ILO, ostvareni su značajni rezultati u širenju digitalnog obrazovanja na nacionalnom nivou. Inicijativa je osnažila preko 6.000 učenika i 580 nastavnika koji su prošli obuke ključnih digitalnih vještina. EdTech centri osnovani su u 12 škola na sjeveru Crne Gore, postavljajući nacionalni model koji je spreman za širenje na 100 škola.

Projekat Digitalna transformacija lokalne samouprave, koji sprovode UNOPS i ITU, ima za cilj dalji razvoj sistema e-Uprave u Crnoj Gori, kroz opremanje lokalnih samouprava potrebnim vještinama, infrastrukturom i sistemima za pružanje savremenih, pristupačnih i građanima prilagođenih digitalnih usluga. Kroz inicijativu je sprovedena sveobuhvatna procjena digitalne spremnosti svih 25 opština koja identifikuje ključne izazove kao što su zastarjela infrastruktura i ograničeni ljudski resursi, čime je postavljen temelj za ciljane intervencije tokom 2025. godine. Šest pilot opština odabrano je za tehničku podršku i obuke, kako bi se osiguralo da proces digitalizacije odgovara lokalnim potrebama.

Projekat Optimizacija koordinacije razvoja: Unapređenje planiranja i izvještavanja kroz unapređenje informacionog sistema, koji implementira UNDP, pomogao je unapređenje sistema Integrisanog strateškog planiranja i implementacije (ISPI). Pored izrade sveobuhvatnih video tutorijala i korisničkih priručnika te integracije grafičkih prikaza podataka na zvaničnom sajtu Vlade, projekat je analizirao potrebu za budžetskim modulom i identifikovao nadogradnje potrebne za zastarjelu opremu, čime je unaprijeđena efikasnost sistema i korisničko iskustvo.

Uprkos izazovima – uključujući političke promjene, sajber napade i spoljne šokove – projekti finansirani iz ovog Fonda pokazali su otpornost i prilagodljivost. Strateško planiranje, proaktivno upravljanje rizicima i snažna uključenost svih aktera bili su ključni za prevazilaženje prepreka.

U narednom periodu, fokus će biti na prevođenju dokaza u politike, institucionalizaciji uspješnih modela, širenju intervencija i snažnijem uključivanju lokalnih aktera. Uz nastavak koordinacije i ulaganja, inicijative koje podržava Fond za ubrzani razvoj Crne Gore dobro su pozicionirane da ubrzaju napredak zemlje ka EU integracijama i ostvarivanju Ciljeva održivog razvoja.